حتماً برای شما هم پیش آمده که وقتی به انبوه کتابها و جزوههای روی میزتان نگاه میکنید، با خودتان بگویید: یعنی واقعاً میرسم همه اینها را بخوانم؟ در بسیاری از اوقات حجم زیاد درسها باعث میشود کلافه شوید یا حتی از درس خواندن دست بکشید. اما باید بدانید که مشکل از هوش یا توانایی شما نیست؛ بلکه مشکل اصلی به روش مطالعهتان برمیگردد. بیشتر شما عزیزان عادت دارید که کلمات را یکی یکی و با سرعت بسیار پایین بخوانید؛ به همین خاطر زود خسته میشوید و مدام حواستان نیز پرت میشود. وقتی سرعت خواندن شما خیلی کم باشد، ذهن فرصت پیدا میکند که به سراغ فکرهای دیگر برود.
تندخوانی مهارتی است که به شما یاد میدهد چطور از چشم و ذهنتان بهتر استفاده کنید تا در زمان کمتر، مطالب بیشتری را متوجه شوید. در این مقاله میخواهیم کنار هم یاد بگیریم چطور سرعت مطالعهتان را بالا ببرید و با تمرکز کامل، بازدهی درس خواندن را چند برابر کنید. اگر میخواهید از این به بعد با استرس کمتر و سرعت بیشتر درس بخوانید، در ادامه این مطلب از آکادمی علمی پرشان با ما همراه باشید.
نکاتی که در این مقاله درباره تندخوانی و تمرکز میخوانید، تنها بخشی از مهارتهایی است که برای موفقیت در مسیر تحصیلی به آنها نیاز دارید. اگر به دنبال یک تحول اساسی در وضعیت درسی خود هستید و میخواهید یادگیری را به شکلی اصولی و هدفمند تجربه کنید، دوره آموزشی متوسطه اول و دوره آموزشی متوسطه دوم آکادمی علمی پرشان همراه شماست.
تندخوانی چیست؟
قبل از اینکه سراغ تمرینها برویم، باید بدانید که تندخوانی اصلاً به معنی سرسری گذشتن از مطالب یا فقط ورق زدن کتاب نیست. بسیاری از شما تصور میکنید اگر سریع بخوانید، حتماً مطالب را متوجه نمیشوید؛ اما واقعیت کاملاً برعکس است. تندخوانی در واقع مجموعهای از مهارتهای بصری و ذهنی است که به شما یاد میدهد چطور از تمام ظرفیت چشم و مغزتان استفاده کنید. در این روش، شما یاد میگیرید که چطور به جای مکثهای طولانی روی کلمات ساده، روی مفاهیم اصلی تمرکز کنید. در واقع تندخوانی به شما کمک میکند تا همزمان که سرعت مطالعهتان را بالا میبرید، درک عمیقتری هم از متن داشته باشید؛ چون با این روش، ذهن شما فرصت کمتری برای فرار از مطلب و حواسپرتی پیدا میکند.
بیشتر دانشآموزان به طور متوسط بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ کلمه در دقیقه میخوانند. اما با یادگیری این تکنیکها، شما میتوانید این عدد را به ۴۰۰ تا ۶۰۰ کلمه برسانید. این یعنی مطالعه کتابی که همیشه ۲ ساعت وقت شما را میگرفت، فقط در ۴۰ دقیقه تمام میشود! پس به تندخوانی به چشم یک ابزار نگاه کنید که به مطالعه شما نظم داده و اجازه میدهد در زمان کمتر، حجم بیشتری از درسهایتان را با کیفیت بالا تمام کنید.
چه عواملی روی سرعت و دقت درس خواندن شما اثر میگذارند؟
در کنار تندخوانی، عوامل دیگری هم هستند که اگر رعایتشان نکنید، حتی با یادگیری تکنیکها هم بازدهی لازم را نخواهید داشت. برای اینکه بتوانید با دقت بالا درس بخوانید، به این موارد توجه کنید:
- وضعیت نشستن و نور محیط: بسیاری از شما عادت دارید روی تخت یا در حالت درازکش درس بخوانید. این کار به مغز پیام استراحت و خواب میدهد و سرعت پردازش شما را به شدت پایین میآورد. سعی کنید پشت میز بنشینید و نور کافی داشته باشید تا چشمهایتان خسته نشود و بتوانید با انرژی بیشتری مطالب را بخوانید.
- هدف داشتن قبل از شروع مطالعه: قبل از اینکه کتاب را باز کنید، از خودتان بپرسید: (قرار است از این بخش چه چیزی یاد بگیرم؟) وقتی با هدف مشخص سراغ متن میروید، ذهن شما به صورت خودکار روی مطالب مهم متمرکز میشود و از حواشی عبور میکند. این کار باعث میشود هم سرعتتان بالا برود و هم دقتتان در پیدا کردن نکات کلیدی بیشتر شود.
- مدیریت پراکندگی افکار: یکی از بزرگترین موانع سرعت شما، فکرهای مزاحمی است که ناگهان وسط مطالعه به سراغتان میآید. برای حل این مشکل، یک کاغذ کنار دستتان داشته باشید و هر فکری که آمد را یادداشت کرده تا بعداً به آن رسیدگی کنید. با این کار به ذهنتان آرامش میدهید که قرار نیست آن موضوع فراموش شود و میتوانید دوباره با تمرکز روی درس برگردید.
- استراحتهای کوتاه و منظم: طبعا اگر ساعتهای طولانی و بدون وقفه مطالعه کنید، دقت شما به شدت افت میکند. استفاده از بازههای زمانی کوتاه برای استراحت، به شما کمک میکند تا در بازه بعدی، با همان سرعت و دقت اولیه به مطالعه ادامه دهید.
تکنیکهای عملی برای افزایش سرعت مطالعه؛ تندخوانی
حالا که با مفهوم تندخوانی آشنا شدید و محیط مطالعهتان را هم آماده کردید، وقت آن است که چند تمرین ساده اما بسیار موثر را با هم یاد بگیریم. انجام این تمرینها به شما کمک میکند تا خیلی زود متوجه تغییر در سرعت مطالعهتان شوید:
استفاده از یک راهنما (انگشت یا مداد)
بسیاری از شما هنگام خواندن، ناخودآگاه خط را گم میکنید یا چشمتان به جملات قبلی برمیگردد. این کار زمان زیادی را هدر میدهد. برای جلوگیری از این اتفاق، از انگشت اشاره یا یک مداد به عنوان راهنما استفاده کنید. زیر هر خطی که میخوانید، راهنما را حرکت دهید و چشمتان را مجبور کنید که فقط مسیر حرکت آن را دنبال کند. این کار باعث میشود تمرکز شما روی کلمات حفظ شود و سرعتتان به شکل محسوسی بالا برود.
حذف بلندخوانی در ذهن
بزرگترین مانع سرعت شما، تکرار کلمات در ذهنتان است. وقتی کلمات را در ذهن زمزمه میکنید، سرعت مطالعه شما با سرعت حرف زدن یکی میشود (حدود ۱۵۰ کلمه در دقیقه)، اما مغز میتواند تا ۶۰۰ کلمه در دقیقه را هم پردازش کند! تلاش کنید فقط با نگاه کردن به کلمات، معنای آنها را بفهمید و از تکرار صوتی آنها در گلو یا ذهنتان خودداری کنید.
عبارتخوانی به جای کلمهخوانی
به جای اینکه چشمتان را روی تکتک کلمهها متوقف کنید، یاد بگیرید که در هر نگاه، مجموعهای از دو یا سه کلمه را با هم ببینید. با این روش، تعداد توقفهای چشم شما در هر خط کمتر میشود و در نتیجه دیرتر خسته میشوید. این کار دقیقاً مثل رانندگی است؛ شما به جای نگاه کردن به فاصله یک متری جلوی ماشین، یک نمای کلی از جاده را میبینید تا بتوانید با سرعت مطمئن حرکت کنید.
تکنیک پیشخوانی را جدی بگیرید
قبل از اینکه شروع به خواندن دقیق یک فصل کنید، حدود ۵ دقیقه وقت بگذارید و کل آن را ورق بزنید. به تیترها، عکسها، نمودارها و کلمات پررنگ نگاه کنید. این کار باعث میشود یک نقشه کلی در ذهنتان شکل بگیرد و وقتی شروع به تندخوانی میکنید، مغزتان با آمادگی بیشتری مطالب را بفهمد.
در ساعات اوج انرژی مطالعه کنید
طبیعتا شما در ساعتهای خاصی از روز انرژی بیشتری دارید؛ بعضیها صبح زود و بعضیها عصرها بهتر درس میفهمند. درسهای سخت و سنگین را که نیاز به سرعت و تمرکز بالاتری دارند، به زمانی موکول کنید که ذهنتان کاملاً آماده است و خسته نیستید؛ تا بتوانید با حداکثر سرعت مطالب را بخوانید.
از کلمات کلیدی غافل نشوید
در هر پاراگراف، معمولاً چند کلمه اصلی وجود دارد که بار معنایی کل متن را به دوش میکشد. تندخوانهای حرفهای یاد میگیرند که چطور این کلمات را سریع پیدا کنند. شما هم تمرین کنید که به جای غرق شدن در حروف ربط و کلمات اضافه، مستقیم به دنبال اصل مطلب بگردید.
تمرین روزانه، حتی با کتابهای غیردرسی
تندخوانی یک مهارت تمرینی است. پیشنهاد میکنیم هر روز حتی شده ۱۰ دقیقه، یک کتاب داستان یا مجله را با همین روشها بخوانید. این کار باعث میشود مهارت شما تثبیت شود و موقع درس خواندن، دیگر نیازی به تمرکز بیش از حد روی خودِ تکنیکها نداشته باشید.
چطور هنگام مطالعه تمرکز داشته باشیم؟ نکات افزایش تمرکز
بسیاری از شما عزیزان گلایه میکنید که حتی با وجود تندخوانی، باز هم حواستان پرت میشود. این حرف کاملا درست است زیرا حتی اگر بهترین تکنیکهای تندخوانی را هم بلد باشید، بدون تمرکز کافی نمیتوانید نتیجه مطلوبی کسب کنید. تمرکز، سوخت اصلی ذهن شما هنگام مطالعه است. هرچقدر تمرکزتان بالاتر باشد، سرعت یادگیری بیشتر میشود و مطالب بهتر در حافظهتان میماند.
خوشبختانه تمرکز هم مثل تندخوانی، یک مهارت قابل تقویت است. برای اینکه ذهنتان موقع درس خواندن از این شاخه به آن شاخه نپرد، این راهکارهای ساده اما کلیدی را امتحان کنید:
- تکنیک همین حالا اینجا باش: هر زمان که احساس کردید ذهنتان دیگر مطالب را متوجه نمیشود و به سراغ خاطرات گذشته یا برنامههای آینده رفته، سریع به خودتان بگویید: همین حالا اینجا باش. شاید در ابتدا مجبور شوید بارها این جمله را تکرار کنید، اما با این کار به مغزتان یاد میدهید که صاحباختیار شما هستید و باید روی لحظه حال و کتاب جلوی رویتان تمرکز کند. انجام این کار خنده دار به نظر میرسد اما در حقیقت این شما هستید که باید تصمیم بگیرید؛ با حرف زدن و اقناع کردن خود، ذهنتان را به سمت درس و مطالعه سوق دهید.
- استفاده از تکنیک پومودورو: درس خواندن برای ساعتهای طولانی و پشتسرهم، تمرکز شما را نابود میکند. سعی کنید زمان خود را به بازههای کوچک تقسیم کنید؛ مثلاً ۲۵ دقیقه با تمرکز کامل درس بخوانید و سپس ۵ دقیقه استراحت کنید. وقتی مغز شما بداند زمان استراحت نزدیک است، با دقت بیشتری در آن ۲۵ دقیقه با شما همکاری میکند.
- یادداشتبرداری و خلاصهنویسی: شاید از خودتان بپرسید چرا خلاصهنویسی کنیم؟ وقتی فقط متن را میخوانید، ذهن شما بعد از مدتی خسته میشود. اما اگر یک قلم دستتان بگیرید و نکات مهم را به زبان خودتان یادداشت کنید، ذهن مجبور میشود به صورت فعال با مطلب درگیر شود. این درگیری ذهنی اجازه نمیدهد حواستان به چیز دیگری پرت شود. البته علتهای مهم دیگری نیز دارد که بسیاری از افراد از آن بیخبرند.
- شرطی کردن مکان مطالعه: سعی کنید همیشه در یک جای مشخص درس بخوانید. وقتی شما فقط در یک نقطه خاص مطالعه میکنید، ذهن شما به آن مکان شرطی میشود. یعنی به محض اینکه پشت آن میز مینشینید، مغزتان میفهمد که وقت بازی یا استراحت نیست و باید تمام توانش را روی تمرکز و یادگیری بگذارد. اگر تمرکز و بازدهی شما در خانه کم است، پیشنهاد میکنیم که به کتابخانه عمومی بروید. در این صورت به نوعی خود را وادار به درس خواندن خواهید کرد.
- تغذیه و نوشیدن آب کافی: شاید ساده به نظر برسد، اما کمآبی بدن یکی از دلایل اصلی افت تمرکز است. همیشه یک لیوان آب کنار دستتان داشته باشید و از خوردن میانوعدههای خیلی شیرین و سنگین قبل از مطالعه خودداری کنید تا دچار سنگینی و خوابآلودگی نشوید. اگر هنوز از اهمیت تغذیه در یادگیری اطلاعی ندارید بدانید که از مغزتان به درستی و به اندازه کافی بهره نمیبرید.
کلام آخر
یادتان باشد که تندخوانی و بالا بردن تمرکز، مسیرهایی نیستند که یکشبه طی شوند. شما با یادگیری این تکنیکها، ابزارهای موثری در دست دارید که به شما کمک میکنند از زمانتان به بهترین شکل استفاده کنید. از همین امروز با یکی از این روشها شروع کنید؛ شاید در ابتدا سرعتتان خیلی تغییر نکند، اما با کمی صبوری و تمرین مداوم خواهید دید که چطور حجم درسهای سنگین برایتان ساده و لذتبخش میشود. موفقیت شما در گروی تلاشی است که برای تغییر عادتهای قدیمیتان انجام میدهید.
ما در آکادمی پرشان با ارائه دورههای متنوع آموزشی منسجم و هدفمند ( از سال دهم تا زمان کنکور؛ سه رشته انسانی، ریاضی و تجربی) در کنار شما هستیم تا بهترین نمرات در امتحان و بهترین رتبه در کنکور سراسری را کسب کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر فرم درخواست مشاوره در سایت را پر کنید یا با شماره 02122666552 تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱- آیا تندخوانی باعث میشود مطالب را زود فراموش کنیم؟
خیر، دقیقاً برعکس! در تندخوانی، ذهن شما با سرعت بالاتری مطالب را پردازش میکند و فرصت حواسپرتی ندارد. این تمرکز بالا باعث میشود مطالب در حافظه میانمدت و بلندمدت شما بهتر ثبت شوند.
۲- تندخوانی برای درسهای سختی مثل ریاضی و فیزیک هم کاربرد دارد؟
بله، اما نوع استفاده متفاوت است. شما از تندخوانی برای درک سریع صورت سوال، مطالعه درسنامه و مرور فرمولها استفاده میکنید. اما مرحله حل تمرین و محاسبات، طبیعتاً نیاز به زمان و دقت خاص خود دارد.
۳- چقدر زمان میبرد تا به یک تندخوان حرفهای تبدیل شویم؟
تندخوانی یک مهارت تمرینی است. اگر روزانه فقط ۱۰ تا ۱۵ دقیقه وقت بگذارید، معمولاً بعد از دو هفته تغییرات چشمگیری را در سرعت مطالعه خود مشاهده خواهید کرد.
۴- بهترین زمان برای تمرینهای تندخوانی چه ساعتی است؟
پیشنهاد میکنیم زمانی که ذهنتان در بالاترین سطح انرژی قرار دارد (مثلاً ابتدای صبح) تمرین کنید. تمرین در زمان خستگی شدید، بازدهی لازم را نخواهد داشت.
۵- آیا تندخوانی برای کنکور مفید است؟
بسیار زیاد! یکی از بزرگترین چالشهای کنکوریها، کمبود وقت و حجم بالای مطالب است. تندخوانی به شما کمک میکند در دوران مرور و جمعبندی، چندین برابر بقیه دانشآموزان مطالعه داشته باشید. البته برای موفقیت در کنکور به مهارت مدیریت زمان در جلسه کنکور هم نیاز دارید و بدون استفاده از این مهارت نمیتوانید به تمامی سوالات آزمون پاسخ دهید.
